كتاب تاكنون به دست ما نيامده ، ولى از ترجمهء لاتينى آن ، كه به وسيلهء گراردوس كرموننسيس انجام شده ، بيشتر از پانزده نسخهء خطّى باقى مانده كه نمودارى از كثرت انتشار كتاب است . جدولهاى مذكور در فعّاليّت علمى آلفونسوى « دانا » در قرن سيزدهم اثر فراوان داشت و رگيومونتانوس رساله‌اى مخصوص دربارهء آن نوشت و كوپرنيك مانند جدولهاى بتانى - كه همهء آنها را نقل كرده - مطالبى از آن نقل كرده است . 80 در سالهاى اخير در نتيجهء تحقيقات خوسه مياس و اليكروسا ، دانشور اسپانيايى ، همه جنبه‌هاى فعّاليّت علمى زرقالى روشن شده است . اهميّت فعّاليّت وى از لحاظ جغرافيا از آنجاست كه وى از ترجمه‌هاى عربى بطلميوس ، و از آن جمله كتاب خوارزمى ، بهره گرفته است . 81 ديگر از جمله كارهاى علمى وى اين بود كه طول مديترانه را به ترتيبى نزديك به واقع ، يعنى 42 درجه ، محاسبه كرد . پيش از آن محاسبهء بطلميوس به وسيلهء منجّمان مأمون از 62 درجه به 54 درجه كاهش يافته بود . 82 طبعا همهء زيجها در تاريخ علم جهانى نقشى همانند جدول بتّانى يا زرقالى نداشته‌اند ، ولى بعضى از زيجها كه كمتر مورد توجّه است ، از آن جهت در نظر ما مهم است كه با دانش روسى ارتباط دارد . در پايان دههء ششم قرن گذشته ، خانيكوف براى نخستين بار نسخهء منحصر به فرد كتاب ميزان الحكمه ، از مؤلّفى به نام خازنى ، را كه در آن هنگام به وى تعلّق داشت به محافل علمى شناساند و قسمتهايى از آن را در مجلهء انجمن شرقشناسى امريكايى منتشر كرد 83 و بسيار زود مورد توجّه قرار گرفت و به عنوان اثرى برجسته در زمينهء مكانيك و فيزيك ئيدروستاتيك ، يعنى علم تعادل مايعات ، شناخته شد و معلوم شد كه در تحقيق دربارهء وزن مخصوص اجسام ، كه بيرونى آن را آغاز كرده بود ، قدمى به جلو برداشته است . در سالهاى اخير تحقيقاتى دربارهء اين كتاب انجام شده و اكنون مقدمات چاپ انتقادى و كامل آن با تكيه به نسخه‌هايى كه بعدها در هندوستان كشف شده به علاوهء نسخهء ما فراهم مىشود . 84 دربارهء خود مؤلّف اطّلاعات به كندى فراهم مىشود . بتدريج روشن شده كه وى غلامى رومى ( بيزانسى ) بوده كه به شهر مرو مىزيسته و آقاى وى آزادش كرده و وسايل تحصيل او را فراهم آورده است . نيز معلوم شده كه وى تأليف ديگرى دارد به نام زيج معتبر سنجرى كه در زمينهء بحث كنونى ما اهميّت خاص دارد . يك نسخهء منحصر به فرد اين زيج در واتيكان هست كه آشنايى خود را با آن مديون نالينو هستيم . 85 زيج مذكور در حدود سال 1126 / 520 ه . در شهر مرو و به احتمال قوى بر اساس رصدهاى سال 1115 - 1116 / 509 ه . و بر مبناى عرض مرو تنظيم يافته كه اندازهء آن 73 درجه و 40 دقيقه مشخّص شده است . 86 جالب آنكه پاره‌اى از محاسبات خازنى بر اساس ادوار جهانى سدهانت و نيز ادوار « هزاره‌ها » ى ابو معشر است . 87 و اين دليل ديگرى است كه مكتب هندى - ايرانى هنوز تا حدّى رايج بوده است . عنوان زيج ، يعنى